Lichttherapie
Hoe licht kan helpen
therapie werk_mee_aan_onderzoek interessante_links
Lichttherapie
Nu bekend is dat licht invloed heeft op onze biologische klok, op onze alertheid, en op onze hormoonhuishouding kan licht natuurlijk ook gebruikt worden om verstoring van de biologische klok, van de alertheid of van de betreffende hormoonhuishouding te verminderen of zelfs te verhelpen. Lichttherapie is de algemene benaming voor dergelijke behandelingen. Het zal duidelijk zijn dat lichttherapie voor de behandeling van jetlag anders zal zijn dan lichttherapie voor de behandeling van alertheidsproblemen.
Stemmingsproblemen tijdens het najaar, de winter en het vroege voorjaar zijn voor veel mensen elk jaar een terugkerende bron van ergernis en narigheid. Meer dan 1,2 miljoen mensen in Nederland hebben in meer of mindere mate last van deze problemen. Ongeveer 450.000 van hen heeft een winterdepressie. Winterdepressie komt voor in alle lagen van de bevolking. Ras, huidkleur of bijvoorbeeld sociale status spelen geen enkele rol. Vooral vrouwen in de leeftijd van 13 tot en met 55 jaar hebben een grotere gevoeligheid voor het ontwikkelen van een winterdepressie. Gelukkig is een doeltreffende methode ontwikkeld die voor de meeste mensen uitkomst biedt, namelijk lichttherapie.
Winterdepressie
De stemmingsklachten tijdens de herfst, winter en vroege voorjaar kunnen worden onderverdeeld in de mate van ernst namelijk de winterdepressie (Seasonal Affective Disorder SAD) en de mildere variant de winterblues (Subsyndromal Seasonal Affective Disorder S-SAD). De behandeling van winterdepressie behoort tot het vakgebied van de arts.
Mensen die last hebben van deze problematiek komen tijdens de winterperiode vrijwel tot niets. Veel voorkomende klachten bij winterdepressie zijn:
- somberheid, neerslachtigheid, depressie
- veel slapen, soms zelfs meer dan 14 uur per dag
- veel eten, met name koolhydraatrijk voedsel
- gewichtstoename
- prikkelbaarheid
- vermoeidheid
- terugtrekgedrag
De klachten dienen minimaal twee jaar achtereen te bestaan om te kunnen spreken van een winterdepressie. De verschijnselen vangen vaak aan tijdens de herfst, verhevigen in de winter en verdwijnen in de loop van de lente.
Winterblues
De ongeveer 1 miljoen mensen in Nederland met winterblues zijn (volgens de geldende criteria) niet ziek maar hebben wel klachten. Deze problemen zijn vergelijkbaar met winterdepressie maar veel minder ernstig. Verschijnselen als somberheid, neerslachtigheid of depressie treden bij winterblues vaak niet op.
Oorzaken van winterdepressie en winterblues
De oorzaak van de winterdepressie en winterblues is feitelijk onbekend. Aangezien winterdepressie optreedt als er weinig daglicht is, en omdat de symptomen vaak sterk afnemen als gevolg van lichttherapie, is het logisch om te veronderstellen dat de aandoening ontstaat in reactie op de vermindering van de hoeveelheid licht in de herfst, winter en vroege voorjaar. Er is en wordt veel onderzoek gedaan naar de factoren die hiervoor verantwoordelijk zijn. Er wordt gezocht naar oorzaken in het netvlies, oorzaken in de biologische klok, naar moleculaire oorzaken, hormonale oorzaken en oorzaken op het niveau van interacties tussen cellen. Vooralsnog kunnen enkele oorzaken worden uitgesloten. Zo is het bij voorbeeld zeer onwaarschijnlijk dat het hormoon melatonine (dat bij dieren betrokken is bij jaarritmes – zoals bij reproductie) een rol van betekenis speelt: het geven van extra melatonine noch het onttrekken van door onszelf geproduceerde melatonine heeft een merkbare invloed op de symptomen van winterdepressie. Het onderzoek dat gericht is op het opsporen van de invloed van de biologische klok op winterdepressie heeft ook nog geen duidelijk beeld opgeleverd. Het is beslist niet zeker dat de biologische klok bij de oorzaken van winterdepressie betrokken is.
Lichttherapie
Hoewel niet precies bekend is waarom het werkt, is overtuigend wetenschappelijk aangetoond dat lichttherapie bij veel patienten effectief is in het onderdrukken van winterdepressieve klachten. Lichttherapie is een vrij nieuwe behandeling binnen de gezondheidszorg en thuiszorg. Het betreft een kuur waarbij helder licht, zonder UV, via de ogen wordt toegepast. Het voordeel van lichttherapie ligt in het feit dat de methode bij de meeste mensen met winterdepressie en winterblues effectief is en gemakkelijk is te ondergaan. Het werkt niet verslavend en het is een zeer veilige behandeling. Over het algemeen zal een behandelend arts een kuur voorschrijven van 5 of 10 dagen lichttherapie, meestal tijdens de ochtend. U moet dan gedurende ½ uur tot 2 uur (afhankelijk van de lichtsterkte) plaatsnemen achter een lichttherapie apparaat zodat het werkzame licht in uw ogen schijnt. U kunt tijdens de behandeling gewoon lezen of TV kijken of aan de computer werken, zolang het licht maar uw ogen bereikt. Uw dokter kan ook kiezen voor een langere of kortere behandeltijd of een kleinere of grotere afstand tot het apparaat. Een en ander heeft te maken met de ernst van de klachten, de gevoeligheid van de ogen of bijvoorbeeld het gelijktijdig gebruik van medicijnen.
Bijwerkingen
Lichttherapie heeft weinig bijwerkingen die zelden voorkomen. Toch is het nuttig om deze te noemen. De belangrijkste zijn:
- hoofdpijn
- vermoeide, droge of juist tranende ogen
- enige roodheid van het gelaat
- duizeligheid
Over het algemeen nemen deze klachten na enkele dagen af om daarna geheel te verdwijnen.
Wanneer kan men het beste geen lichttherapie gebruiken
Lichttherapie is een veilige methode. Het is raadzaam om een oogspecialist te raadplegen voordat men met lichttherapie begint als men ook gelijktijdig medicijnen gebruikt of een oogziekte heeft. Medicijnen die een verhoogde gevoeligheid geven van het oog kunnen beter niet worden gecombineerd met lichttherapie. Mensen die een manisch-depressieve stoornis hebben kunnen alleen gebruik maken van lichttherapie indien zij zeer zorgvuldig worden geobserveerd en begeleid, dit in verband met een risico op het ontstaan van een manische periode. Raadpleeg bij vragen altijd uw behandelend arts of de huisarts.
Meer informatie:
Lichttherapie kan worden gevolgd bij ongeveer 90 (psychiatrische) poliklinieken en RIAGG´s in geheel Nederland. De adressen zijn bekend bij de Stichting Onderzoek Licht & Gezondheid. Mensen met winterblues kunnen bij een thuiszorgwinkel, medische speciaalzaak of apotheek zelf een lichttherapie apparaat aanschaffen voor thuisgebruik. Wel dient het aanbeveling uw huisarts vooraf te raadplegen. Indien men een winterdepressie heeft welke is gediagnostiseerd door een psychiater, dan kan na een eerste behandeling in een polikliniek, in overleg met de arts eveneens een apparaat worden aangeschaft. Steeds meer zorgverzekeraars vergoeden in een dergelijke situatie een apparaat voor thuisgebruik.
Werk mee aan onderzoek naar de behandeling van winterdepressie
07-12-2009
Het Universitair Centrum Psychiatrie (UCP) van het UMCG (Groningen) is op zoek naar mensen die mee willen werken aan een onderzoek naar de effecten van twee nieuwe behandelvormen voor winterdepressie. Bij een winterdepressie voelen mensen zich jaarlijks in de herfst- en de winterperiode somber.
Mensen met een winterdepressie voelen zich tijdens de lente- en zomermaanden goed, maar zodra de herfst intreed en gedurende de winter voelen zij zich somberder. Deze somberheid treedt nagenoeg elk jaar rond dezelfde periode op en gaat in de lente altijd weer vanzelf over. Daarbij hebben deze mensen in de winter vaak last van vermoeidheid, een grotere slaapbehoefte, meer eetlust, gewichtstoename en vermindering van sociale activiteiten.
De behandelingsmogelijkheden
Lichttherapie wordt al jaren gezien als de beste behandeling voor winterdepressie. Er is alleen nog weinig bekend over hoe winterdepressie ontstaat en hoe en waarom lichttherapie werkt. Er wordt daarom gezocht naar manieren om de effectiviteit van lichttherapie te vergroten en naar andere behandelvormen, zoals de negatieve ionentherapie.
Het onderzoek
Het UCP wil een onderzoek uitvoeren waarbij mensen die lijden aan winterdepressie worden behandeld met lichttherapie of met een negatieve ionentherapie. Deze behandelingen kunnen wel of niet effectief zijn in het verbeteren van uw stemming.
Het is een placebo-gecontroleerd onderzoek. Dat wil zeggen dat de helft van de apparaten die in dit onderzoek gebruikt worden op zo’n manier zijn aangepast dat de onderzoekers verwachten dat ze geen effect zullen hebben op uw winterdepressie. Het onderzoek beslaat een periode van vijf weken, waarbij de behandeling thuis plaatsvindt. Deelnemers bezoeken het UCP zes keer om de mate van depressiviteit te meten.
Help mee, doe mee
Heeft u last van de beschreven klachten en bent u tussen de 18 en 65 jaar oud? Dan kunt u meedoen aan het onderzoek. Heeft u belangstelling dan kunt u zich aanmelden bij Vera Dekker, psycholoog: telefoon (050) 361 31 50 of mail v.dekker@psy.umcg.nl. Ook als u vragen heeft over een mogelijke deelname kunt u contact met haar opnemen.
video: Zin en onzin over lichttherapie
Bezoek ook de websites van onze sponsors:
